دانلود خلاصه کتاب اصول روانشناسی بالینی؛ منبع جدید 1405 پیام نور

■ مقدمه

روان‌شناسی بالینی رشته گیج‌کننده‌ای است و اغلب درباره آن سوءتفاهم‌های بسیاری پیش می‌آید؛ به‌گونه‌ای که با گذشت این همه سال، هنوز هم مردم روان‌شناس بالینی را با اشخاص دارای دکترای پزشکی یا روان‌پزشکی اشتباه می‌گیرند و عده‌ای دیگر نیز آن را صرفاً همان روان‌کاوی می‌دانند. در مقابل این برداشت‌های نادرست، اندیشمندانی همچون ترال و پرینستین دیدگاه دقیق‌تری ارائه داده و روان‌شناسان بالینی را محقق، عضو انجمن‌های حرفه‌ای معتبر و ارائه‌دهنده خدمات مهم انسانی معرفی می‌کنند.

■ تعریف روان‌شناسی بالینی

رسنیک در تعریف و توصیف روان‌شناسی بالینی به‌صراحت می‌گوید: «رشته روان‌شناسی بالینی، به پژوهش، آموزش و خدمات مرتبط با کاربرد اصول، روش‌ها و رویه‌هایی می‌پردازد که فهم، پیش‌بینی و کاهش ناسازگاری، ناتوانی و ناراحتی‌های عقلانی، هیجانی، زیست‌شناختی، روان‌شناختی، اجتماعی و رفتاری مراجعان مختلف را ممکن می‌کنند.» بر اساس این تعریف، مهارت‌های اصلی مورد نیاز در این رشته شامل سنجش و تشخیص، مداخله و درمان، مشورت دادن، پژوهش و کاربرد اصول اخلاقی و حرفه‌ای است. در واقع وجه ممیزه روان‌شناسان بالینی، تخصص ویژه آن‌ها در حوزه‌های آسیب‌شناسی روانی، ارزیابی شخصیت و توانایی ادغام علم، نظریه و عمل است. در همین راستا، انجمن روان‌شناسی آمریکا نیز روان‌شناسی بالینی را شاخه‌ای تعریف می‌کند که برای مفهوم‌پذیر و پیش‌بینی‌پذیر شدن و کاهش ناسازگاری‌ها، علم، نظریه و عمل را در هم می‌آمیزد و بر تمامی جنبه‌های عقلانی، هیجانی، زیست‌شناختی، روان‌شناختی، اجتماعی و رفتاری کارکرد انسان در طول عمرش تمرکز دارد.

■ حرفه‌های مرتبط با روان‌شناسی بالینی و سلامت روان

برای درک بهتر جایگاه روان‌شناسی بالینی، شناخت حرفه‌های مرتبط با آن ضروری است. نخستین گروه روان‌پزشکان هستند که در واقع پزشکانی محسوب می‌شوند که پس از دوره پزشکی عمومی، تخصص روان‌پزشکی را گذرانده‌اند. ریشه روان‌پزشکی به سنت طبابت بازمی‌گردد و در چارچوب طب سازمان‌یافته قرار دارد؛ ازاین‌رو، روان‌پزشکان معمولاً با تکیه بر جایگاه حرفه پزشکی عمل کرده و آسیب روانی را یک «بیماری روانی» با علل عمدتاً زیست‌شناختی می‌دانند که بهترین راه درمان آن، تجویز داروهای روان‌گردان است.

گروه دوم روان‌شناسان مشاوره هستند که فعالیت‌هایشان با روان‌شناسان بالینی هم‌پوشانی دارد. آن‌ها به‌طور سنتی با افراد بهنجار یا دارای ناسازگاری‌های خفیف در قالب مشاوره انفرادی یا گروهی کار می‌کنند و روش اصلی‌شان برای سنجش، مصاحبه است. از نظر تاریخی، تمرکز آن‌ها بیشتر بر مشاوره تحصیلی و شغلی با رویکرد شخص‌محوری و انسان‌گرایی بوده است، اما امروزه گرایش‌های نظری متنوع‌تری نظیر شناختی-رفتاری را نیز به کار می‌گیرند. ترال و پرینستین تأکید دارند که این متخصصان مراجعانی از تمام مقاطع سنی را درمان می‌کنند.

مددکاران اجتماعی به‌عنوان بزرگ‌ترین تأمین‌کنندگان خدمات سلامت روان در سطح ملی، در محیط‌های متنوعی از جمله بیمارستان‌ها، کسب‌وکارها، دادگاه‌ها، مدارس، زندان‌ها و مؤسسات خانواده فعالیت می‌کنند. قاعده کلی این است که آن‌ها برخلاف روان‌شناسان بالینی، تمرکز کمتری بر متغیرهای درون‌فردی دارند و بیشتر بر تغییر عوامل اجتماعی و وضعیتی متمرکز هستند. پژوهشگران و مترجمانی چون کرامر، لیلینفلد، برنستین، تیچمن، اولتونجی و فیروزبخت همگی بر این نکته تأکید دارند که کارکرد مراجعان به‌شدت تحت تأثیر عوامل استرس‌آفرین در سطح اجتماع است که مددکاران اجتماعی به آن می‌پردازند.

روان‌شناسان مدرسه نیز اشتراکات زیادی با روان‌شناسان بالینی و مشاوره دارند؛ آن‌ها از الگوهای آموزشی مشابهی استفاده کرده، کارورزی می‌گذرانند و سنجش انجام می‌دهند. بااین‌حال، تفاوت آشکار آن‌ها این است که در زمینه تعلیم‌وتربیت و رشد کودک آموزش بیشتری می‌بینند و مداخلاتشان منحصراً بر کودکان، نوجوانان و خانواده‌ها در محیط‌های آموزشی متمرکز است.

در کنار گروه‌های فوق، روان‌شناسان سلامت از طریق تحقیق و درمانگری به ارتقاء سلامتی، پیشگیری از بیماری‌ها کمک کرده و با ارائه مشاوره به صنایع، در سازمان‌ها نقش مؤثری ایفا می‌کنند. روان‌شناسان توان‌بخشی بر کمک به سازگاری افرادِ دارای ناتوانی‌های بدنی یا شناختی با موانع فیزیکی و روانی تمرکز دارند. روان‌پرستاران زمان زیادی را با بیماران سپری کرده و ضمن ایجاد فضای درمانی مناسب، دستورات روان‌پزشکان و روان‌شناسان را اجرا می‌کنند. در نهایت، پیراحرفه‌ای‌ها افرادی هستند که آموزش می‌بینند تا یاری‌رسان متخصصان سلامت روان باشند و طبق نظر ترال و پرینستین، اقدامات آن‌ها کار متخصصان را به شکل مؤثرتری تکمیل می‌کند.