دانلود خلاصه درس آسیب شناسی اجتماعی (جامعه شناسی انحرافات اجتماعی)

نظارت از طریق اجتماعی کردن: فرایند اجتماعی شدن شامل یادگیری گرایش‌ها، آرزوها، عادات و نقش‌های اجتماعی است.

نظارت از طریق فشار گروه‌های نخستین: میزان فشار گروه‌ها بر افراد به یک اندازه نیست. اثر گروه‌هایی بیشتر است که از لحاظ تعداد محدودترند، روابط میان اعضای آنها صمیمانه‌تر و نزدیکتر است و افراد به مدت طولانی‌تر در آن گروه‌ها باقی می‌مانند. این گونه گروه‌ها در واقع همان گروه‌های نخستین هستند.

نظارت از طریق گروه‌های دومین: گروه‌های دومین گروه‌های وسیع‌تر هستند که روابط اعضای آنها کمتر صمیمانه و بیشتر رسمی است. افراد برای هدف‌های خاصی وارد گروه می‌شوند. حفظ پایگاه اجتماعی در گروه‌های دومین برای افراد مطلوب است اما کسب رضایت روانی به اندازه‌ی گروه‌های نخستین نیست. گروه‌های دومین برای نظارت بر رفتار اعضا از ابزار رسمی مانند وضع قوانین در مجلس، مقررات اداری، بخش‌نامه‌های رسمی، استفاده از اعطای مزایا و بهره‌گیری از مجازات و جریمه‌های رسمی سود می‌برند. مکانیزم‌های رسمی نظارت زمانی موثرتر است که از تایید و قبول گروه‌های نخستین برخوردار باشد.

نظارت از طریق زبان و زور: «زبان» وسیله بیان واقعیات و نیز نظارت اجتماعی است. ادراک مردم از یک مفهوم بستگی به واژه‌هایی دارد که به زبان می‌آید. اگر به جای «صدقه» از «حق تامین اجتماعی» استفاده شود مردم آن را به عنوان حق خودشان طلب می‌کنند.

اصطلاح الیناسیون (از خود بیگانگی) نزد مارکسیست معادل یک «ناهنجاری» در عرضه تعاملات نظام سرمایه‌داری است که گریبان هر دو طبقه‌ی پرولتر و بورژوا را می‌گیرد.

این «نابهنجاری» مقدمه وقوع یک پدیده‌ی خوشایند برای طبقه تحت‌ستم است یعنی منجر شدن به تئوری (پردازش ذهنی تعارضات موجود بین خود و سرمایه‌داران) و عمل (معطوف به اقدام برای رهایی از الیناسیون کژآگاهی).

اگرچه مسائل اجتماعی شکل‌های زیادی دارند اما آنها در دو عنصر اساسی مشترک اند: ۱. وضعیت اجتماعی «عینی» در جامعه ۲. تفسیرهای «ذهنی» از آن وضعیت اجتماعی.

به طور کلی سه معنای متمایز برای نابهنجاری ذکر شده است: ۱. بی‌سازمانی شخصیت آن چنان که فرد، خود را منحرف و متمرد در برابر قوانین نشان دهد. ۲. شرایط و وضعیت اجتماعی ای که در آن هنجارها در تنازع با یکدیگرند و افراد به سختی می‌توانند بین خواسته‌ها و توقعات متناقض محیط اجتماعی، آشتی و سازگاری پدید آورند. نکته: بی‌سازمانی شخصیت، تنازع هنجارها و بی‌هنجاری جزو انواع نابهنجاری قلمداد می‌شود. ۳. وضع یا شرایطی اجتماعی که فاقد هنجار باشد.

زمانی نابهنجاری رخ می‌دهد که شرایطی از این قبیل پدید آید: ۱. عدم جذب کامل افراد در درون نظام اجتماعی ۲. کاهش قدرت هنجارها و قوانین به دلایلی نظیر انقلاب، دگرگونی‌های سریع، تنازع درونی هنجارها و...

در سال ۱۹۷۳ جامعه‌شناسانی نظیر مارشال کلینارد و ریچارد کوئینی براساس هفت موضوع به تقسیم‌بندی رفتارهای مجرمانه پرداختند. در این نوع‌شناسی، عواملی نظیر تلقی مردم از رفتارهای مجرمانه و محیط‌های گسترش آنها لحاظ شده‌اند. این هفت مقوله عبارتند از: ۱. جرم فردی خشن (ضرب و جرح، تجاوز جنسی، سرقت و قتل عمد و...) ۲. جرم ویژه‌ی اتفاقی (تخریب اموال عمومی، جعل اسناد، دزدیدن جنس از فروشگاه و...) ۳. جرم شغلی مربوط به یقه سفیدها (اختلاس، کلاهبرداری، تقلب و...) ۴. جرم نظم عمومی (روسپی‌گری، قماربازی، اعتیاد به مواد مخدر، مستی، ولگردی و گدایی، رفتارهای بی‌نظامانه و تخلفات رانندگی) ۵. جرم متعارف و معمولی (سرقت جوانان و باند اراذل به عنوان شیوه زندگی) ۶. جرم سازمان‌یافته (فروش مواد مخدر، اخاذی، رهبری تشکیلات روسپی‌گری یا قماربازی) ۷. جرم حرفه‌ای (دستبرد زدن حرفه‌ای به جواهر فروشی و هر نوع جرمی که انگشت نما است) ۸. قصور و بزه‌های بچه‌گانه (مانند جرائم پایگاهی نظیر گدایی یا فرار از خانه).