خلاصه جدید کتاب تاریخچه و مکاتب روانشناسی- دکتر غلامحسین جوانمرد

فصل اول: مقدمه‌ای بر تاریخچه و مکاتب روانشناسی

اولین کتاب تاریخ روانشناسی در سال ۱۹۱۲ توسط برت و اخیرترین آنها توسط لیهی و هرگنهان در سال ۲۰۰۰ نوشته شده است.

در سال ۱۸۷۹، اولین آزمایشگاه روانشناسی تاسیس و روانشناسی بعنوان رشته‌ای مستقل پا به عرصه نهاد.

تعاریف روانشناسی:

هرگنهان: در طول دوره تکوین خود بعنوان یک رشته، علم مطالعه روان یا ذهن، هوشاری و اخیرا بعنوان مطالعه یا علم رفتار و فرآیندهای ذهنی (یا روانی) تعریف شده است.

کریستین ولف: اصطلاح روانشناسی را برای مشخص کردن حوزه‌ای که در آن به مطالعه ذهن پرداخته می‌شود، معرفی و این رشته را به دو شاخه تجربی و عقلانی تقسیم کرد.

هرگنهان: علم مطالعه رفتار و فرآیندهای ذهنی تعریف می‌کنند و براساس این تعریف، سابقه این مطالعه به قدمت خود انسان است.

ویلهلم وونت در سال ۱۸۷۹ میلادی در آلمان، آغاز رشته جدیدی به نام روانشناسی را اعلام کرد.

رویکرد حال‌گرایی: در این رویکرد، فقط به موضوعاتی علاقه‌مند هستیم که هم‌اکنون در روانشناسی مهم هستند که استاکینگ، آن را حال‌گرایی می‌نامد.

یکی از اشکالات رویکرد حال‌گرایی، این است که ریشه مفاهیم یا موضوعات فعلی مورد بحث در روانشناسی امروزی غفلت می‌شود.

رویکرد تاریخ‌گرایی: در این رویکرد، وقایع گذشته به خاطر خود وقایع مورد مطالعه قرار می‌گیرند و سعی نمی‌شود رابطه بین گذشته و حال مورد بررسی قرار گیرد.

رویکرد تاریخ‌گرایی و حال‌گرایی در مقابل یکدیگر قرار دارند. رویکرد حال‌گرایی صرف و رویکرد تاریخ‌گرایی صرف نمی‌توانند عوامل زمینه‌ساز در به وجود آمدن یک ایده یا نظریه علمی را روشن کنند.

سیر تکامل اندیشه انسان:

دوره عدم آگاهی: در این دوره انسان به دلیل نقص در ابزارهای ارتباطی مثل زبان و نوشتار، قادر به ارتباط کامل با همنوعان خود نبوده و به نوعی، دچار خود درماندگی بوده است. رابطه با همنوعان براساس نیازها و شرایط عینی به صورت محدودی انجام می‌گرفت. تجمیع دانش صورت نگرفته و تبیین‌های مشترکی که قابل بحث و بررسی باشند، درباره فرآیندهای روانی مربوط به خود انسان وجود نداشت. این انسان به هنگام دیدن خواب، دچار وحشت و سردرگمی می‌شود زیرا هیچ اطلاعاتی در مورد خواب دیدن ندارد.

دوره پیش آگاهی (آگاهی اولیه): به دلیل تبادل اندیشه و تشکیل یک سری مفاهیم عام و مشترک در مورد پدیده‌های مختلف، توصیف‌ها و تبیین‌هایی به وجود آمده و به تبع آن، راه‌های پیش‌بینی و کنترلی برای آنها مطرح شد. این انسان برحسب فرهنگ و محیط اجتماعی، ایده‌های مشترکی درباره مسائل مختلف روانشناختی پیدا می‌کردند. سرخپوستان، خواب را دنیای دیگری می‌دانستند و رویاها را تجربه‌های پیوسته‌ای در آن دنیای دیگر فرض می‌کردند. جن‌زدگی و تسخیر از سوی شیطان، از جمله تبیین‌های رایج در این دوره در مورد بیماری روانی بوده که کنترل و تغییر در این حالت، در تخصص جادوگران بوده است.

دوره آگاهی فلسفی: توصیف، تبیین، پیش‌بینی و کنترل پدیده‌های ذهنی با عقل‌گرایی محض فلسفی مواجه بوده است. نظریات و ایده‌های فیلسوفان در همه حوزه‌ها مسلط بوده است. این دوره را می‌توان از دوره شکوفایی در یونان باستان یا حتی قبل از آن در مناطق جغرافیایی خاصی پیگیری کرد. فیلسوف فرد اندیشمندی است که دانشی در تمامی زمینه‌های مطرح در آن دوره را دارد.